Συνεντεύξεις

Συνέντευξη Μάνου Τασάκου στὸν Ἀπόστολο Παρσαλῆ καὶ στὸ Reading Books for Fun

Γιὰ νὰ διαβάσετε τὴν συνέντευξη πατῆστε ἐδῶ

(Σημείωση: οἱ δύο σύνδεσμοι στὸ εὶσαγωγικό τῆς συνέντευξης καὶ εἰδικά ὁ πρῶτος, παραπέμπουν σὲ σελίδες μὲ αρκετά λάθη. Ἐάν θέλετε να κατεβάσετε τὰ δὺο μυθιστορήματα τοῦ Μάνου Τασάκου, εἶναι καλύτερα νὰ ακολουθήσετε τοὺς συνδέσμους ποὺ θὰ βρεῖτε ἐδῶ)

Συνέντευξη Μάνου Τασάκου στὴν Μίνα Παπαϊωάννου

Τὸ ἰστολόγιο ποὺ φιλοξένησε τὴν συνέντευξη ἔχει ἀναστείλλει τὴν λειτουργία καὶ γι’ αὐτό ἀναδημοσιεύουμε ἀποσπάσματα παρακάτω. Ἡ συνέντευξη δόθηκε πρὶν ἀκόμη ἐκδωθεῖ ἡ «χίμαιρα» καὶ σχεδόν ταυτόχρονα μὲ τὴν ἀνάληψη τῆς διακυβέρνησης ἀπό τὸν Σύριζα, καὶ γι’αυτό κάποιες άναφορές στὸ κείμενο εἶναι ἀνεπίκαιρες

Ἀκολουθεῖ ὁ τίτλος,  ἡ ἐισαγωγή τῆς Μίνας Παπαϊωάννου καὶ τὸ κείμενο τῆς συνέντευξης

Η ποίηση είναι ένα μόνιμο άγκάθι στόν πισινό μας που εμποδίζει το βόλεμα στόν καναπέ μας..

(Ο Μάνος Τασάκος είναι συγγραφέας και κατά την γνώμη μου, ένας από τους καλύτερους κριτικούς λογοτεχνίας σήμερα, ελάχιστα αποδεκτός στην Ελλάδα, όπου οι συγκρούσεις για πολλές αιρετικές του απόψεις είναι συχνότατες. Σπάνια δίνει συνεντεύξεις και η σημερινή στον «Ελληνικό Τηλέγραφο» οφείλεται μάλλον στις καλές σχέσεις που διατηρώ με την στενή του συνεργάτη Simone Brousseau, την οποία και θερμά ευχαριστώ. Κριτικά και λογοτεχνικά κείμενα τού Μ.Τασάκου θα βρείτε συγκεντρωμένα στο προσωπικό του ιστολόγιο www.tasakos.gr   Για όποιον ενδιαφέρεται να επικοινωνήσει μαζί του μπορεί να χρησιμοποιήσει το tasakos@gmx.com Όσα ακολουθούν αποτελούν δυστυχώς επιλογή από ένα πολύ μεγαλύτερο κείμενο, έμειναν έξω πολύ σημαντικές αναφορές, μα ο χώρος είναι πάντα περιορισμένος. Οι υπογραμμίσεις στο κείμενο είναι δικές μου)

Ερώτηση: Κύριε Τασάκο, γιατί είστε τόσο ακριβοθώρητος; Ζωντανές συνεντεύξεις δεν δίνετε ποτέ, σπανιότατα αποδέχεστε προσωπικές συναντήσεις, στο διαδίκτυο δεν κυκλοφορεί ούτε μία φωτογραφία σας… Για τις ανάγκες τής σημερινής συνέντευξης μάλιστα, αναγκαστήκαμε να καταφύγουμε σε καρτούν προσομοίωση..

Απάντηση: Ο δημόσιος λόγος ξεύρετε, δεν είναι μία αστεία υπόθεση, μια απασχόληση απλώς για να περνά η ώρα. Το κείμενο είναι πάντοτε η πεμπτουσία της σκέψης ενός ανθρώπου, η ποιοτικότερη αποκορύφωση τού στοχασμού του και με αυτήν την έννοια, είναι παραπάνω από αρκετό για να γνωρίσει κάποιος το πνεύμα τού συγγραφέα του, τους στοχασμούς του, ακόμη και την ευρύτερη προσωπικότητά του. Τι να τις κάμετε τις φωτογραφίες, τις πόζες και τους λόγους των μικροφώνων; Ό,τι πιο ισχυρό μπορεί να παράγει η σκέψη μου, αποτυπώνεται στις αράδες που γράφω, κάθε παράλληλη δραστηριότητα είναι περισπασμός που δεν προσφέρει τίποτε στην κατανόησή τους. Θα σας ενδιέφερε άραγε η φωτογραφία τού αρχιτέκτονα που σχεδιάζει το σπίτι σας ή η κοσμική ζωή του; Πιθανότατα όχι, εκείνο που σας απασχολεί είναι να δείτε την ποιότητα τής δουλειάς του στο τελικό αποτέλεσμα. Ένας γραφιάς δεν διαφέρει και πολύ, όλη του η εικόνα, όλη του η ύπαρξη συμπυκνώνεται στα κείμενά του, άλλοτε πετυχημένα, άλλοτε μέτρια, άλλοτε αδιάφορα.. τα υπόλοιπα δεν έχουν καμία σημασία και απλώς αποσπούν από την ματιά σας από την ανάγνωση.. a propos, το σκίτσο που δημοσιεύετε, μάλλον είναι υπερβολικά κολακευτικό…

Ερώτηση: Πόσο εύκολα υποκύπτετε στην κολακεία;..

Απάντηση: Μα, αστειεύεστε;.. παραμένω πάντα δούλος των πιο ευτελών παθών και συμπλεγμάτων..

Ερώτηση: Είναι τελικά η συγγραφή μία μοναχική διαδικασία;

Απάντηση: Απολύτως..

Ερώτηση: Το ρωτώ αυτό γιατί τα τελευταία χρόνια η συγγραφική δραστηριότητα γίνεται εν πολλοίς σε πραγματικό σχεδόν χρόνο.. στα κοινωνικά δίκτυα αναρτώνται χιλιάδες ποιήματα και κείμενα κάθε μέρα, το ίδιο και στα ιστολόγια, φαίνεται πολύ εύκολο για κάποιους να γράψουν ένα ποίημα ή ένα πεζολόγημα στο φτερό…

Απάντηση: Ετούτα είναι καραμέλες μιάς χρήσης, παιχνίδια και φλούδια για νά περνά ή ώρα και ως τέτοια θα πρέπει να τα κρίνετε, ανάγκη δηλαδή τών περισσότέρων να πάρουν ένα μπράβο, μια επιδοκιμασία, κάπως να ξεχωρίσουν.. Υπάρχουν  ποιήματα τού Καβάφη που ο δημιουργός τους τα «δούλευε» και δύο και πέντε και δέκα χρόνια.. Θυμούμαι για παράδειγμα, έτσι πρόχειρα, το εξαίρετο ποίημα «Η πόλις», ένα από τα πολλά… Πολλές φορές το βασανιστήριο και η τελειομανία αυτή, αφορούσαν έναν στίχο, μία λέξη, ακόμη και ένα σημείο στίξης.. Μην γελιέστε, η ποιότητα κουβαλά πίσω της μεγάλη ουρά, ατελείωτες μοναχικές ώρες, σχεδόν πάντα ένα αποτύπωμα μιας ανικανοποίητης συνείδησης. Ξέρετε όμως ποιο είναι το ποιο βασανιστικό για κείνον που αντιλαμβάνεται τα σημαντικά μεγέθη στην λογοτεχνία και προσπαθεί να τα φτάσει; Η μόνιμη αμφιβολία για την δουλειά του, η μόνιμη αίσθηση πως δεν βρήκε την καλύτερη σκέψη του, η επίγνωση ότι η κατάλληλη λέξη τον κορόιδεψε και πάλι και τον άφησε να παιδεύεται με φτωχά και κοινότοπα εκφραστικά μέσα..

Ερώτηση: Μα επιτρέψτε μου.. έχω διαβάσει κείμενά σας και δεν μπορώ πάντα να κρίνω με ευκολία την ποιότητά τους, αλλά εάν κάτι μπορώ να αντιληφθώ είναι πόσο εύστοχες, πόσο καλά ζυγιασμένες είναι οι λέξεις που χρησιμοποιείτε..

Απάντηση: Η ικανοποίηση είναι στιγμιαία. Μοιάζει.. πώς το έλεγαν εκείνο το απόφθεγμα στην άγρια δύση; Όσο γρήγορος και αν είσαι, πάντα υπάρχει ένας πιο γρήγορος από σένα. Αυτή ακριβώς είναι η αίσθηση.. διαβάζεις ένα κείμενό σου, το βρίσκεις ικανοποιητικό, μα σε ελάχιστο χρόνο το συναίσθημα ακυρώνεται.. κάπου θ’ ακούσεις κάτι, κάποιο νέο βιβλίο θα ξεφυλλίσεις και θα δεις την σκέψη σου πολύ καλύτερα εκφρασμένη, πιο ολοκληρωμένη, περισσότερο ουσιώδη..

Ερώτηση: Μα έτσι δεν προχωρά τελικά ο κόσμος ολόκληρος;

Απάντηση: Ακριβέστατο, αυτή είναι και η μεγάλη, η γοητευτική αντίφαση. Αυτό το αενάως ατελές αντί να σε καταβάλλει, λειτουργεί τελικά ως το πιο ισχυρό κίνητρο για την δημιουργία..

Ερώτηση: Γιατί τα βάζετε τόσο συχνά με τον Θεοτοκά και γενικότερα την λεγόμενη γενιά του 30; Στο κάτω κάτω, από εκεί ήλθε η όποια αναγνώριση εκτός ορίων της χώρας και είναι μία γενιά που ακόμη και σήμερα δείχνει να κυριαρχεί χωρίς σοβαρό αντίπαλο..

Απάντηση: Επιδιώκετε να με συγχύσετε…

Ερώτηση: Καθόλου..  υπάρχει σήμερα πληθώρα κριτικών και συγγραφέων που δεν αμφισβητούν ότι από το «Ελεύθερο Πνεύμα» έως και τα δύο νομπέλ, η διαδρομή…

Απάντηση: Μα, στ’ αλήθεια, θυμάστε καλά το περιεχόμενο στο «Ελεύθερο Πνεύμα»; Σκέψεις παιδαριώδεις, γενικότητες για την νέα γενιά και ακούστε κι αυτό, είμαι σίγουρος ότι το θυμάστε, μα θέλετε να παίξετε μαζί μου.. με μια παράγραφο διαγράφεται όλος ο Καβάφης!.. Πιο απαξιωτικές, προσβλητικές και άστοχες εκφράσεις για τον Καβάφη, δεν θα συναντήσετε ούτε πριν ούτε μετά, ακόμη και ο Παλαμάς ήταν πιο συγκρατημένος.. για τον Καρυωτάκη; Ούτε μία αράδα.. Έχετε λοιπόν τον Θεοτοκά, που με τον πιο αλαζονικό τρόπο διακηρύσσει ότι θέλει να αλλάξει το λογοτεχνικό τοπίο και για τον Καρυωτάκη ούτε κουβέντα, ούτε μία αναφορά.. σας θυμίζω ότι η αυτοκτονία του είχε συμβεί μόλις ένα χρόνο πριν και η επίδρασή του στην ποίηση ήταν ήδη σημαντική.. για ποιό κείμενο μού μιλάτε τώρα.. τέλος πάντων, η συζήτηση για τις λογοτεχνικές γενιές είναι πολύ μεγάλη και οι σύντομες αναφορές μάλλον την ευτελίζουν.. στο περιοδικό που ετοιμάζουμε δεν είναι τυχαίο ότι υπάρχουν εκτενή αφιερώματα σ αυτά τα θέματα, εννοώ στην ουσία τους και όχι στην μυθολογία τους..

Ερώτηση: Αλήθεια, γιατί προχωράτε τόσο αργά με την «Χίμαιρα»; (σ.σ: το όνομα του περιοδικού τού Μ.Τασάκου και συνεργατών του). Είναι θέμα τελειομανίας; χρόνου; τεχνικό;..

Απάντηση: Δεν μ’ ενδιαφέρει ο χρόνος  τόσο πολύ και ιδιαίτερα όταν λειτουργεί ώς όριο, ώς προθεσμία,, δεν πιστεύω ότι το μετρικό του σύστημα ανταποκρίνεται στον ρυθμό τής ανθρώπινης σκέψης.. στοχάζεσαι, κινείσαι, αλλάζεις.. μπορεί να βγει ένα περιοδικό σε δύο μέρες μέσα από μία παρόρμηση, μπορεί να χρειαστεί και ένα έτος γιατί η έκφρασή του, εκείνα που θέλει να αποτυπώσει δεν έχουν ωριμάσει ακόμη.. καμία σημασία δεν έχει, πιστέψτε με.. οι προθεσμίες αλλοιώνουν πάντα ένα έργο, οδηγούν σε περικοπές και εκπτώσεις.. τέλος πάντων, δεν νομίζω ότι θ αργήσουμε και πολύ ακόμη..

Ερώτηση: Ξέρω ότι δέχεστε έναν μεγάλο όγκο κειμένων στα email σας και ότι απαντάτε σε όλα.. επιτρέψτε μου να διατυπώσω μια απορία που είχα πάντα για εκείνους που καλούνται να κρίνουν ένα έργο: Πόσο βέβαιος είστε για την κρίση σας; Υπάρχουν στιγμές που νοιώθετε αμήχανα, που αναρωτιέστε μήπως κι εσείς κάνετε λάθος κολοσσιαίων διαστάσεων όπως εκείνο τού Θεοτοκά για τον Καβάφη;..

Απάντηση: Α!, πάρα πολλές φορές.. οφείλω βέβαια να πώ ότι τις περισσότερες φορές η κρίση είναι εύκολη γιατί οι εκφραστικές αδυναμίες είναι πολλές, η προχειρότητα εμφανής, τα στερεότυπα και οι κοινοτοπίες έκδηλες.. τότε η κρίση είναι σχετικά εύκολη, όμως.. υπάρχουν και κείμενα, οπωσδήποτε λιγοστά, που πατούν σε νέους κανόνες, που έχουν φρεσκάδα, πρωτοτυπία και η έκφρασή τους σε κάμει να αναρωτιέσαι, να παιδεύεσαι.. στις περιπτώσεις αυτές πού βέβαια είναι σπανιότατες, δεν μ’ ενδιαφέρει να παραστήσω τον παντογνώστη, τον απόλυτο., κρατώ επιφυλάξεις και δημόσια, περιμένων να αφομοιώσω την έκπληξη, να μην έχω αυτόματες αντιδράσεις που πατούν επάνω στην συνήθεια, στην βολεμένη σκέψη..

Ερώτηση: Έχετε επιμείνει με πείσμα σε παρουσίαση ποιητών σχεδόν ξεχασμένων στην Ελλάδα, να θυμηθώ τον Μόντη, τον Μπαρλά, τον Παπατζώνη, τον Ζερβό και μία σειρά από άγνωστους σχεδόν ποιητές της μεσοπολεμικής γενιάς.. παρόλα αυτά οι απόψεις σας δεν αντιστοιχούν με τις επίσημες, για παράδειγμα προχθές ένας φίλος μού έλεγε ότι απορεί μαζί σας..

Απάντηση: Για ποιο θέμα;..

Ερώτηση: Ας πάρουμε τον Παπατζώνη για παράδειγμα.. έκανα μεγάλες προσπάθειες να διαβάσω την ποίησή του, σας μιλώ ειλικρινά, όμως..

Απάντηση: Επιλέξατε έναν δύσκολο ποιητή, μην στενοχωριέστε, εκτός από λίγα ποιήματά του, τα υπόλοιπα απαιτούν κόπο και συνανάγνωση ενός κριτικού υλικού ετερόκλιτου. Κοιτάξτε, τα πράγματα στην λογοτεχνία δεν είναι επίπεδα, δεν κινούνται παράλληλα, δεν είναι μάθημα κολύμβησης όπου μπορείς να εκπαιδευτείς με μία απότομη βουτιά στα βαθιά, η αναγνωστική ωρίμανση είναι αργή και σταδιακή. Το ξέρετε ότι μέχρι κάποια ηλικία απέφευγα τα ιστορικά ποιήματα του Καβάφη; Τα θεωρούσα στεγνά και εν πολλοίς ακατανόητα. Χρειάστηκε αρκετή ανάγνωση ιστορίας και μία κίνηση παρόμοια με του καρχαρία όταν εξετάζει το θύμα του. Αργές κυκλωτικές κινήσεις, ένα ποίημα τη φορά, προσπάθεια για να βρεις τον εσωτερικό ρυθμό του κειμένου και άξαφνα.. ω! του θαύματος, το ποίημα αποκαλύπτεται μπροστά σου, ο ρυθμός του συγχρονίζεται με το εντός σου και καταλήγεις να κτυπάς το κεφάλι σου στον τοίχο: μα πώς δεν τάβλεπα όλα αυτά με την πρώτη ανάγνωση; Αυτό το μαστίγωμα όμως είναι άδικο, δεν ήταν δυνατόν να τα δεις από την αρχή, με τον ίδιο τρόπο που δεν μπορείς να νοιώσεις βολικά σε μια καινούρια γνωριμία.. το ίδιο συνέβη και όταν άκουσα για πρώτη φορά όπερα.. ξεύρετε ποιο είναι το καλό της τέχνης τελικά; Εάν αφεθούμε στους δρόμους της, εάν επιμείνουμε, τότε τραβά από μέσα μας έναν λεπταίσθητο εαυτό που δεν υποψιαζόμασταν πως υπήρχε.. και όσο εξελισσόμαστε μαζί της, ανακαλύπτουμε αισθητικές και νοητικές απολαύσεις που δεν πιστεύαμε πως μπορούσαμε ποτέ να νοιώσουμε ή να κατανοήσουμε.. για να γυρίσω στον Παπατζώνη και να διώξω τις ενοχές σας, διαβάστε ξανά και ξανά «Το νείκος του Άδου», ένα από τα πιο εξαιρετικά ποιήματά του, το έχω παρουσιάσει κατ επανάληψη στο ιστολόγιό μου.. θα διαπιστώσετε πως κάθε φορά που το διαβάζετε προκύπτουν νέα αναγνωστικά πεδία.. το πολυσήμαντο ξέρετε υπάρχει πάντα στην ποιοτική λογοτεχνία, αλλά και σε κάθε ποιότητα.. όπως στις παλιές ελληνικές ταινίες που μετά από εκατό φορές ανακαλύπτεις πάντα μία ατάκα που δεν την είχες ακούσει..

Ερώτηση: Αλήθεια, βλέπετε ταινίες, τηλεόραση;

Απάντηση: Δυστυχώς ταινίες τώρα πια εκτός κινηματογράφων… όταν υπάρχει ο χρόνος προτιμώ πάντα μια ζωντανή παράσταση, ίσως γιατί εκεί ενεδρεύει συχνά το στοιχείο μιας ανατροπής, μιας έκπληξης επάνω στην σκηνή.. τηλεόραση σχεδόν ποτέ και οπωσδήποτε όχι ελληνική. Δεν θέλω να φανώ αλαζών, αλλά η δημοσιογραφική και πολιτική αισθητική της μού είναι απωθητική, αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η ξένη τηλεόραση διαφέρει και πολύ..

Ερώτηση: Γιατί δεν πουλά η ποίηση στην Ελλάδα; Υπάρχουν χιλιάδες σελίδες για την ποίηση στα κοινωνικά δίκτυα, όλοι γράφουν γι αυτήν κι όμως οι ποιητές παραμένουν σκονισμένοι στα ράφια..

Απάντηση: Η ανάγνωση του ποιητικού κειμένου, και προσέξτε.. μιλώ για το σημαντικό, το ποιοτικό κείμενο –  είναι μία βασανιστική διαδικασία. Πρώτα απ’ όλα δεν επιτρέπει παθητική ανάγνωση, δεν είναι το είδος που θα σε αποκοιμίσει στο κρεβάτι, που θα σε συνοδεύσει στην παραλία, που θα σε κάμει να αφεθείς σε μία αφήγηση τηλεοπτικού ρυθμού και θα χαλαρώσεις.. με δυο λόγια, το ποιητικό κείμενο απαιτεί συμμετοχή και εγρήγορση.. όχι μόνο γιατί είναι η  πιο συμπυκνωμένη μορφή λόγου, αλλά κυρίως γιατί εκείνα που εκφράζει είναι φορτισμένα με τόσο πυκνά νοήματα και συναισθήματα, που η αποκάλυψή τους αποκλείει κάθε αυτοματισμό.. ένα άλλο ζήτημα είναι πως η ποίηση προϋποθέτει ευρύτερη παιδεία, μία πνευματική καλλιέργεια που δεν σχετίζεται πάντα με τα πτυχία και τα πανεπιστήμια.. εάν είσαι άνθρωπος που δεν αναρωτιέται ποτέ, εάν διαθέτεις μία συνείδηση ελαστική και προσαρμόσιμη στο περιβάλλον, τότε η ποίηση σού είναι άχρηστη..

Ερώτηση: Άχρηστη γιατί;..

Απάντηση: Άχρηστη γιατί έτσι έχεις ακυρώσει τον ρόλο της από την αρχή. Η ποίηση από την ίδια της την φύση στέκει πάντοτε ανατρεπτικά απέναντι στις κοινωνίες, επιζητεί πάντοτε μια διαφορετική ματιά στα πράγματα, έναν αιρετικό τρόπο σκέψης, ο στίχος δεν είναι απλά μία ωραία ατάκα δια πάσαν χρήσιν.. θέλετε να σας το πώ χυδαία; Ο στίχος είναι ένα μόνιμο αγκάθι στον πισινό μας που εμποδίζει το βόλεμα στον καναπέ μας..

Ερώτηση: Διαπιστώνω πως κινείστε αρκετά στα κοινωνικά δίκτυα.. αλήθεια, υπάρχουν πραγματικές φιλίες εκεί; Ή όλα είναι της στιγμής, της ατάκας που λέτε κι εσείς, του δευτερολέπτου που περνά και στον επόμενο τόνο έχει διαγραφεί από οθόνη και μνήμη;..

Απάντηση: Μιλώ με πολλά άτομα μέσα από το διαδίκτυο, θα σας έλεγα ότι είμαι ευγνώμων για την ύπαρξή του, για χιλιάδες λόγους.. γλυτώνω πολύτιμο χρόνο, μπορώ και επικεντρώνομαι στα κείμενά μου χωρίς τους περισπασμούς που λέγαμε παραπάνω, μπορώ και ανακαλύπτω ποιότητες ανθρώπων χιλιόμετρα μακριά που σε άλλες εποχές θα ήσαν για μένα εντελώς άγνωστοι… όσο για τις φιλίες.. στον μικρόκοσμο της γειτονιάς και της κοινότητας που ζει ο καθένας μας, δεν υπάρχει φυσικά τίποτε πολυτιμότερο από την φυσική επαφή, την ζωντανή συζήτηση, το άγγιγμα των σωμάτων.. όμως, για δείτε.. σήμερα που μιλάμε διατηρώ μία πολύ ουσιαστική ηλεκτρονική αλληλογραφία περίπου με οκτώ ή δέκα ανθρώπους και ειλικρινά δεν μπορείτε να φανταστείτε σε πόσο βάθος φτάνει αυτή η επικοινωνία, θυμίζει πολλές φορές την πολυσέλιδη έντυπη αλληλογραφία αλλοτινών χρόνων.. η εξήγηση είναι απλή. Ακριβώς επειδή απουσιάζει η φθορά της καθημερινότητας, οι ανούσιοι περισπασμοί, η επαφή επικεντρώνεται στο ουσιώδες, στην σκέψη, στον προβληματισμό για τα πιο εσώψυχα και σκοτεινά. Ταυτόχρονα και η ασφάλεια της περίπου ανωνυμίας που επιτρέπει και τις πιο τολμηρές λεκτικές εκτονώσεις..

Ερώτηση: Μα πόσο τολμηρές;..

Απάντηση: Όσο οι ασυνάρτητες κραυγές στο ντιβάνι ενός ψυχαναλυτή… μόνο που σε έναν υπολογιστή φωνάζεις, βρίζεις, εξομολογείσαι, αδειάζεις και αμέσως μετά αυτήν την σκηνή μπορείς να την εξαφανίσεις με ένα πλήκτρο.. δύο άνθρωποι στο διαδίκτυο που εμπιστεύονται ο ένας την διακριτικότητα του άλλου μπορούν να συντηρούν πραγματικά μία βαθύτατη και πολύ ποιοτική επικοινωνία…

Ερώτηση: Τι θα προτείνατε σε έναν νέο άνθρωπο που θέλει να ξεκινήσει την ανάγνωση πιο απαιτητικών κειμένων, ίσως και της ποίησης; Ας περιοριστούμε στην ελληνική λογοτεχνία.. διάβασα σε κάποιο κείμενό σας ότι δεν είστε κατά των ανθολογιών ποίησης..

Απάντηση: Εάν μιλήσουμε για την ελληνική ποίηση, υπάρχει μία διαδρομή που ξεκινά από Σολωμό, Παλαμά και Κάλβο, περνά σε Καρυωτάκη, Καβάφη και Παπατζώνη και κάπως καταλήγει στους μεταπολεμικούς, όπως Ρίτσος, Ελύτης, Σεφέρης, Βάρναλης, Βρεττάκος, Μόντης.. αναφέρω μόνο ενδεικτικά.. βεβαίως ανάμεσα στα ονόματα αυτά υπάρχουν και αρκετές ακόμη δεκάδες με καλές ποιότητες και μία ανθολογία σωστά επιμελημένη μπορεί πράγματι να βοηθήσει πολύ..

Ερώτηση: Θα είχατε πρόβλημα να αναφερθείτε συγκεκριμένα;

Απάντηση: Η ποιητική ανθολογία Αποστολίδη, τρίτομη πλέον, παραμένει για μένα κορυφαία..

Ερώτηση: Για ποιον λόγο;..

Απάντηση: Ανθολογεί με άποψη, δεν ενδιαφέρεται για ισορροπίες και δεν επηρεάζεται από κρίσεις του συρμού, βεβαίως μία έντονα αποτυπωμένη άποψη βοηθά κάποτε ορισμένεςε αδικίες και αποκλεισμούς, για παράδειγμα η τελευταία επανέκδοση έγινε νομίζω το 2012, αλλά απέναντι στούς πολύ νέους ποιητές υπάρχει μία αμηχανία, θα μπορούσαν να υπάρξουν συμπληρώσεις.. πάντως έτσι ή αλλιώς, από το σύνολο της ελληνικής ποιητικής κριτικής την κρίνω εντελώς απαραίτητη για όποιον θέλει να αποκτήσει κριτήριο και να διαμορφώσει γνώμη..

Ερώτηση: Πρόσφατα στην Ελλάδα έγινε μία κατά πολλούς ιστορική πολιτική αλλαγή (σσ: αναφέρεται στήν εκλογή τού Σύριζα). Πόσο θετικά βλέπετε αυτήν την μεταβολή;

Απάντηση: Παρόλο που έχω ξοδέψει πολλά νεανικά χρόνια στην πολιτική, θα μού επιτρέψετε να πώ ότι οι λύσεις δεν θα έρθουν πρωτευόντως από εκεί, δεν το επιτρέπει η αντίληψη της μάζας που λειτουργεί πάντοτε ισοπεδωτικά και βρίσκει ισορροπίες στην μετριότητα. Εάν πάντως μία ουτοπία κυριαρχεί μέσα μου, είναι η προσδοκία από την νέα κυβέρνηση να δικαιώσει το ιδανικό της αριστερής καταγωγής της..

Ερώτηση: Με ποιον τρόπο;..

Απάντηση: Κυρίως με τον επαναπροσδιορισμό αξιών και οραμάτων μέσα από μία εντελώς διαφορετική αντίληψη και πολιτική για την παιδεία. Η αριστερά ξέρετε δεν ήταν ποτέ ιδιαίτερα καλή στα λογιστικά, ασφυκτιούσε μέσα στην λογική των αριθμών και στο περιοριστικό των ισολογισμών, η δύναμή της ήταν πάντοτε στο ηθικό και οραματικό μέρος. Ξέρω ότι πιθανότατα θα διαψευστώ, αλλά εκείνο που θα ήθελα είναι η επανίδρυση ενός αξιακού συστήματος σε όλα τα πεδία της δημόσιας ζωής. Όχι κυρίως σε συμβολικό επίπεδο, οι συμβολισμοί είναι βραχύχρονοι και θνησιγενείς.. Περιμένω με αρκετό ενδιαφέρον τις αλλαγές στην εκπαίδευση, άλλά οι πρώτες εντυπώσεις είναι βαθύτατα απογοητευτικές.. έρχεσαι μετά από χρόνια αναμονής ως κυβερνώσα αριστερά και αντί να ξεδιπλώσεις ένα θηριώδες όραμα για τήν παιδεία μελετημένο στήν τελευταία του λεπτομέρεια, ξεκινάς και ψελίζεις κάτι ακατανόητα για πειραματικά και πρότυπα και αριστεία;.. (σσ: αναφέρεται στίς πρώτες δηλώσεις τού Αριστείδη Μπαλτά, πρώτου υπουργού παιδεία τού Σύριζα). Εάν η παιδεία δεν γίνει το πρωτεύον πρόταγμα τής κυβέρνησης, η αρχή και το τέλος τού σκοπού της, να μου το θυμηθείτε πώς θα αποτύχει καθώς θα μπλεχτεί μέσα στήν αριθμολαγνεία συντάξεων και επιδομάτων και απλώς θα συνεχίσει τήν πολιτική τών προηγούμενων με άλλο χρώμα..

Ερώτηση: Γιατί επιμένετε τόσο στην παιδεία; Την ώρα μάλιστα που γίνεται ένας χαμός για τα οικονομικά..

Απάντηση: Μόνο η παιδεία μπορεί να διαμορφώσει κριτικό πνεύμα, το κριτικό πνεύμα διαμορφώνει ελεύθερες συνειδήσεις και μία ελεύθερη συνείδηση είναι η μόνη που μπορεί να αντισταθεί και εν τέλει να καθορίσει την ποιότητα μιας κοινωνίας, μιας ολόκληρης χώρας.. δεν χρειάζονται δραματικές αλλαγές, δεν χρειάζονται επιπλέον δαπάνες.. Εάν συναθροιστούν σε μία αίθουσα τα καλύτερα κείμενα της ελληνικής και ξένης λογοτεχνίας με φλογισμένους δασκάλους, οι συνειδήσεις σε είκοσι χρόνια μπορεί να είναι πολύ διαφορετικές..

Ερώτηση: Δηλώνετε αναρχικός, υπάρχει μάλιστα και συγκεκριμένο απόσπασμα στο blog σας με πολύ καθαρό το στίγμα σ’ αυτό το επίπεδο.. θάλεγα όμως ότι το στερεότυπο του αναρχικού απέχει πολύ από τον τρόπο ζωής σας..

Απάντηση: Και γιατί επιμένετε να αναπαράγετε αυτά τα στερεότυπα; Όλα ευτελίζονται στην Ελλάδα και κρίνονται με μία αβάστακτη ρηχότητα, γι αυτό και αναρχικός θεωρείται εκείνος που κρύβει το πρόσωπό του και κάνει την πλάκα του βάζοντας φωτιά στους κάδους, ενίοτε και σε κάποιο αυτοκίνητο τής αστυνομίας.. επιτρέψτε μου να πώ ότι η αναρχία είναι πρωτίστως έννοια πνευματική και αναφέρεται σε κείνον που δεν αποδέχεται καμία αρχή εκτός από εκείνη που εκπορεύεται από την συνείδησή του.. αυτό είναι το πρώτιστο νόημά της, από εκεί και πέρα υπάρχουν πολλές αποχρώσεις, πολλές και διαφορετικές στοχαστικές προσεγγίσεις. Είναι όμως μία μεγάλη συζήτηση που μάλλον δεν μπορεί να γίνει αυτή την στιγμή.. θα σας πώ επίσης ότι η αναρχία δεν εκπορεύεται πάντοτε από την ταξική καταγωγή, αυτή είναι μία ευθύγραμμη κοινωνική ανάγνωση.. δεν είναι άραγε αναρχικός ποιητής ο Καρυωτάκης; Πολύ περισσότερο από τον Ρίτσο για παράδειγμα και ας ήταν η καταγωγή του μεσοαστική.. ιδού ένα μικρότερο παράδειγμα, πάρτε τον Λαπαθιώτη, με όλες τις δειλίες του και τον ρομαντισμό του, ένας πρωτοπόρος εκτός κοινωνικών ορίων, ένας αστός με όλα τα «καταραμένα» επάνω του, ώσπου κατέληξε στην ύστατη αναρχική πράξη, την αυτοκτονία..

Ερώτηση: Προκλητική άποψη..

Απάντηση: Δεν επικροτώ την αυτοχειρία, μην το πάτε εκεί.. απλά λέω ότι για κάποιες συνειδήσεις που είναι απόλυτα συνεπείς στην κριτική τους στάση, η απαλλαγή από μία ζωή που τους «στενεύει», τους περιορίζει την ελευθερία, μπορεί να θεωρηθεί ο ύστατος σνομπισμός προς τα κοινωνικά ασφυκτικά όρια..

Ερώτηση: Τι είναι η νύχτα για σας;

Απάντηση: Ώρα κατάδυσης..

Ερώτηση: σε λάθη;

Απάντηση: σε πάθη..

Ερώτηση: Φοβάστε τον θάνατο;

Απάντηση: Σιχαίνομαι την φθορά, εκείνη την ανεπαίσθητη φθορά που περνά ύπουλα σε σώμα και πνεύμα.. ίσως γι αυτό κολακεύομαι και τόσο με το σκίτσο σας που αφαιρεί τουλάχιστον δέκα χρόνια από την ηλικία μου..

Ερώτηση: Μα είναι η ηλικία θέμα ταυτότητας;

Απάντηση: Θέλετε την στερεότυπη και κλασική απάντηση; Όχι δεν είναι, ο καθένας είναι όσο νοιώθει και άλλα ηχηρά παρόμοια.. Η πραγματική απάντηση όμως είναι αυτή: ναι, είναι και θέμα ταυτότητας και μιλώ κυρίως για την σκέψη.. όλα στην ζωή έχουν μία αποκορύφωση, μία περίοδο που η ποιότητα ακουμπά το ψηλότερο σημείο της.. από εκεί και πέρα έρχεται μία φυσική κάμψη πού αντισταθμίζεται από τήν πείρα, από τήν γνώση τού πότε πρέπει να μιλάς και πότε πρέπει να σιωπάς..

Ερώτηση: Δεν θα ρωτήσω για μελλοντικά σχέδια, μού φαίνεται πολύ κοινότοπη ερώτηση..

Απάντηση: Όχι, δεν χρειάζεται να ρωτήσετε.. αφήστε τον χρόνο και την σκέψη αναρχούμενα στοιχεία, να φέρουν εκπλήξεις, να γεννήσουν νέες ιδέες που τούτη την στιγμή μήτε που μπορούμε να φανταστούμε..

Ερώτηση: Κύριε Τασάκο, σας ευχαριστώ θερμά.. και λυπάμαι πολύ που δεν έχουμε άλλο χρόνο, είναι πάρα πολλά αυτά που θα ήθελα να συζητήσουμε..

Απάντηση: Να μην λυπάστε, είναι ένα πολύ άσχημο συναίσθημα, απαραίτητο μόνο σε ποιητές..  σας ευχαριστώ  κι εγώ, κυρίως για την ποιότητα της συζήτησής μας..

 


Advertisement

Κράτα το